Skolyoz ergenlik döneminde sık görülüyor
Skolyoz, omurganın sağa veya sola doğru eğriliği olarak tanımlanır. Skolyoz yani omurgadaki eğrilikler hafif gelişebileceği gibi, ileri derecelerde de görülebilmektedir. Ergenlikte ortaya çıkan “Adölesan İdiyopatik Skolyoz” en yaygın görülen skolyoz tipidir.

Skolyoz hastalığında tedavi prensipleri her hasta özelinde değerlendirilerek uygulanmaktadır. Skolyoz tedavisi; hastanın yaşı, eğriliğin yeri, derecesi ve büyüme potansiyeline göre kişiye özel planlanmaktadır. Skolyoz hastalığın erken saptanması hastanın takibi ve doktor kontrolünde olması açısından hastaya önemli avantaj sağlayabilmektedir. Ancak erken yaşlarda saptanan skolyozda çocuğun büyüme potansiyeli aynı zamanda eğilme ihtimali anlamına da gelmektedir. Erken başlayan skolyozlarda çocuk uzadıkça omurga eğilmeye devam etmektedir.

Skolyozun derecesi çok önemli
Skolyozun derecesi 20 derecenin altında ise hasta gözlem tedavisine alınır. Büyüme potansiyeline göre 4-6 ay aralarla kemik gelişimi tamamlanana kadar hasta takip edilir. İlk doktora başvurduğunda 20-45 derece arasında olan veya 20 derecenin altında olan ancak takiplerde 5 dereceden fazla ilerleme saptanan hastalar konservatif tedavi denilen ameliyatsız tedaviler uygulanır. Bunlar; fizik tedavi, egzersiz ve korse tedavileri gibi yöntemlerdir. Bel eğrilikleri için 35, sırt eğrilikleri için 40 derecenin üzerindeki hastalar cerrahi süreç açısından değerlendirmeye alınmaktadır.

Çocukların büyüme ve gelişmesini destekleyen yöntem: İpli skolyoz
Skolyoz hastalığında ameliyatla eğriliğin düzeltilmesi ve kaynatılması esastır. Birleşen omurlar düz ancak hareketsiz hale gelmektedir. Hareketsiz hale gelen omurların uzaması da olmayacağı için büyüme çağındaki çocuklara kaynatma ameliyatı mümkün olmamaktadır. Ancak ülkemizde sayılı merkezlerde uygulanan ipli skolyoz yöntemi ile skolyoz hastası çocukların bu sıkıntısı büyük oranda ortadan kalkmaktadır. Bu yöntem göğüs bölgesindeki omurlarda olan idiopatik skolyoz tiplerinin büyük bir kısmında kullanılmaktadır. Hastanın boy uzamasını engellemez, büyüme döneminde eğriliğin uzama ile birlikte düzelmesini sağlar.

İpli skolyoz yöntemi, laparoskopik olarak göğüs kafesinden açılan deliklerle kamera yardımıyla yapılmaktadır. Sistem eğriliğin olduğu omurlara ulaşılıp bu omurlarda eğriliğin dış bükey tarafına konan vidalar ve bu vidalara bağlanarak gerdirilen bantlardan oluşmaktadır. Gerdirme işlemi sırasında akut bir miktar düzelme olur, vidalar ve gerdirilen bant eğriliğin dış (dışbükey) tarafının daha yavaş iç tarafının daha hızlı büyümesini sağlar, bu sayede hasta uzarken oluşan eşitsiz büyüme eğriliği düzelir. Burada operasyon sırasında germe yapılarak gelişen düzeltme miktarı eğriliğin esnekliği ile orantılı olmaktadır, esnek bir eğrilikte operasyon sonrası belirgin düzelme sağlanmaktadır.

İpli skolyoz, tüm skolyoz hastalarına uygulan bir yöntem değildir. Bu yöntem için öncelikle uygun hastalar seçilmelidir. Göğüs bölgesindeki omurlarında 30-60 derece arası eğrilik olan kemik büyümesinin başında olan ve boy uzamasının devam edeceği, uzama kıkırdakları açık olan skolyoz hastalarına uygulanmaktadır. Gerdirme yönteminin uygulanması için omurganın belirli bir güce sahip olması gerekmektedir. Hastanın fiziksel özellikleri ve gelişmişliği göz önünde bulundurularak değerlendirilmekle birlikte sıklıkla bu yöntem 10 yaşından sonra uygulanmaktadır.

Boy uzaması tamamlamış ancak esnek (hastayı sağa veya sola eğerek çekilen röntgenlerde eğrilikte belirgin düzelme görülüyorsa) bir eğriliğe sahip genç erişkin hastalarda hareketi koruması avantajı göz önünde bulundurularak kullanılabilmektedir.

Hastalar ameliyat sonrası dans edip, spor yapabilir
İpli skolyoz yöntemi, hastada göğüs kafesi kenarlarından açılan küçük deliklerden yapılmaktadır ve oldukça konforlu bir ameliyat tekniğidir. Hastanın kanama miktarı ve ameliyat sonrası ağrısı az olur. Ameliyat sonrası hastanede kalış süresi kısadır. Skolyoz hastalığında en önemli kıstas hastanın eğriliğini düzeltirken, hareket kapasitesini korumaktır. Bu nedenle skolyoz tedavisinde uzun yıllardır hekim ve hastaların tedaviye karar verirken sordukları “Düz ancak hareketsiz bir omurga mı? Eğik ancak hareketli bir omurga mı?” sorusu yerini “Hem düz hem hareketli bir omurga” cevabına bırakmıştır. Bu nedenle ipli skolyoz yöntemi hastalara hareketli bir omurga sunmaktadır. Hastalar bu sayede ameliyat sonrası dans, bale, spor gibi her türlü aktiviteyi herhangi bir kısıtlama olmadan rahatlıkla yapabilmektedir.

Çocuklarda görülen omurga eğriliği diğer adı ile skolyoz sadece dış görünüşteki bir eğrilik olmayıp, çocuğun ruhsal yapısının da etkilendiği bir durum. Skolyoz tedavisinde fizik tedavi ve rehabilitasyonun önemine vurgu yapıyor.

Bebeklik, çocukluk ve erişkin dönemde görülebilen omurga eğriliği olarak bilinen “Skolyoz” özellikle büyümenin hızlandığı puberte döneminde yani 10-15 yaş grubu çocuklarda sık görülmekte olup çocuğun hem fiziksel hem de ruhsal yapısını olumsuz etkiliyor.

Genellikle nedeni belli olmasa da omurga ve kostalardaki yapısal patolojilerden, genetik, kas ve sinir hastalıklarında, bacak boyu kısalıklarından da kaynaklanabilen skolyoz tedavisinde erken tanı çok önemli olup, erken tanı yapıldığı takdirde tedavi şansı çok yüksektir.

Ayrıntılı duruş muayenesi ve gerekli omurga ve kemik grafilerinin çekilmesiyle teşhis edilen skolyoz omurga eğriliğinin açısı, şekli, eşlik eden kemik deformiteleri, hastanın yaşı ve büyümenin tamamlanıp tamamlanmadığına göre egzersizler, gerekirse korse ya da çok ileri vakalarda cerrahi olarak tedavi edilmekte.

Türkiye’nin önde gelen fizik tedavi merkezlerinden Romatem’in Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzmanı Doç Dr. Hülya ŞİRZAİ, özellikle COVİD pandemisi ile birlikte çocukların bilgisayar başında çoğu zaman uygun pozisyonda oturmadan zaman geçirdiği bu dönemde ailelerin daha dikkatli olması gerektiğini söylüyor.

Skolyozun tedavisinde fizik tedavinin önemine vurgu yapan Şirzai, “Büyüme çağındaki çocuklarda omurga eğriliği oluşabilmektedir. Skolyoz tedavisi hem çocuk hem de ailesi için zorlu uzun bir süreçtir. Doğru tedavi edilmediği sürece anormal dış görüntü ile birlikte psikolojik açıdan çocuk olumsuz yönden etkilemektedir.

Daha ileri dönemlerde solunum problemlerine, sırt bel ağrılarına da yol açabilmektedir. Bundan dolayı çocuklarınızda duruş bozukluğu saptadığınız zaman öncelikle skolyoz konusunda uzman bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzman hekimine başvurun ki birlikte omurgasını dik duruma getirirken hayata karşıda dik duruma getirelim.” dedi.

Omurganın sağa ya da sola doğru olmak üzere eğriliği olarak tanımlanan skolyoz, genellikle ergenlik döneminin hemen öncesinde kendi gösteriyor. Bununla birlikte bazı kas, sinir ya da bağ dokusu hastalıklarına bağlı olarak sonradan gelişebildiği gibi omurgadaki gelişim hataları nedeniyle doğumla birlikte de ortaya çıkabiliyor. Kozmetik bir sorundan çok ilerlemesi durumunda hastalarda, günlük aktivitelerin kısıtlanmasından, depresyon, anksiyete gibi psikolojik sorunlara hatta kalp ve akciğerde kalıcı hasara kadar daha ciddi sonuçlara neden olabiliyor.

Kesin nedeni bilinmiyor

Çocuk ve ergenleri etkileyen farklı türleri olmakla birlikte en yaygın görüleni “idiyopatik” yani nedeni bilinmeyen skolyoz. İstatistiklere göre ergenlik dönemindeki her yüz çocuktan 3’ünün bu sorunla karşı karşıya kaldığı görülüyor. Acıbadem Maslak Hastanesi Omurga Sağlığı Merkezi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Alanay, skolyozun önlenebilen bir hastalık olmasa da erken teşhis ve doğru tedavi sayesinde oluşabilecek sorunların büyük çoğunluğunun önüne geçilebildiğini belirtiyor. Dolayısıyla sorunu fark etmek için ebeveyn ve öğretmenler gibi çocukların yakınında olanların dikkat etmesi önem taşıyor.

Ergenlikte ortaya çıkan skolyozun nedeni tam ortaya konamamakla birlikte genetik faktörlerin etkisi üzerine de araştırmalar devam ediyor. Zira ergenlik idiyopatik skolyoz hastaların yaklaşık yüzde 30’unda ailede skolyoz öyküsü görülüyor. Ancak bilinen bir gerçek var ki, ağır çanta taşımak gibi bazı davranış hataları skolyoza neden olmadığı gibi skolyoz gelişimini önlemek de mümkün olamıyor. Bu noktada erken evrede fark edip erken evrede müdahale etmek önem taşıyor.

Kız çocuklarda risk 10 kat daha fazla!

Her 100 çocuktan 3’ünde gelişen idiyopatik (nedeni bilinmeyen) skolyozun gelişme riski kız çocuklarında 10 kat daha fazla görülüyor. Prof. Dr. Ahmet Alanay, skolyozun ilerleme hızını belirleyen en önemli faktörün çocuğun büyüme potansiyeli olduğunu belirterek, “Dolayısıyla kızlar için büyümenin en hızlı yaşandığı adetin hemen öncesi riskli dönemi oluşturuyor. Bununla birlikte çocuk ne kadar büyüyecekse doğal olarak skolyoz da o kadar fazla ilerliyor. Ve bu da tedavi yaklaşımını etkiliyor” diyor.

Çocuğunuzda bu belirtiler varsa dikkat!

Çocuklarda skolyoza işaret eden gözle de görülebilen üç önemli belirti bulunuyor. İlki; çocuğunuza önden baktığınızda omuzlar arasındaki dengesizlik ve bir omuzun diğerinden daha yüksek olması. İkincisi; bel oyuğunun bir tarafının içe, diğer tarafının dışa doğru çıkık olması. Son olarak çocuğun sırtına arkadan bakarak yere paralel hale gelinceye kadar öne eğildiğinde sırtında ‘hörgüç’ olarak tanımlanan çıkıntının görülmesi. Bununla birlikte, gövdenin bacaklara göre orantısız kısa olması, denge bozuklukları, kalçanın birinin diğerine göre daha belirgin görünmesi, kürek kemiklerinden birinin diğerine göre daha çıkık olması gibi belirtiler de gözlenebiliyor. Prof. Dr. Ahmet Alanay, ortaya çıkan belirtilerin omurgadaki eğriliğin şiddetine göre değiştiğini söyleyerek şunları söylüyor: “Skolyoz ebeveynler tarafından sık aralıklarla yapılacak gözlem ve muayene ile erken yakalanabilir. Eğrilik, 20-40 dereceye ulaşması durumunda daha kolay fark ediliyor. Ancak bu derecelerde ciddi bir şikayete neden olmadığı için iyi bir gözlem olmazsa kolaylıkla atlanabiliyor. Büyümesi devam eden çocuklarda 20-40 derece arası skolyozun egzersiz ve korse ile durdurulabilmesi en azından yüzde 50 hastada mümkün olabiliyor. Ancak büyüme döneminde eğrilik 40 dereceyi aşarsa cerrahi tedavi gerekebiliyor. Çünkü bu eğrilikler yetişkinlik döneminde de ilerlemeye devam ettiği için çok daha ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyor. Dolayısıyla zamanında müdahale önem taşıyor.”

Tedavi şeklini hastanın durumu belirliyor

Skolyoz tedavisinde hastanın durumu belirleyici unsur oluyor. Eğriliğin nedeni, derecesi ve hastalığın nedenine göre, gözlem, korse-egzersiz ve cerrahi yöntemlerden biri kullanılıyor. Tedavide amaç hem ilerlemenin durdurulması, hem de ilerlemeye bağlı oluşabilecek sıkıntıların önüne geçmek oluyor. Bu nedenle düzenli takiplerle tedavinin etkinliğinin takibi ve eğriliğin devam etmesi durumunda da cerrahi kararının zamanında alınması gerekiyor.

Yeni yöntem: Bant ile Gerdirme

Ülkemizde son 4 yıldır uygulanan “bant ile gerdirme yöntemi” özellikle ergenlik dönemindeki çocuklarda hem sırt hem de bel bölgesindeki eğriliklere uygulanabiliyor. Sırtı sabit tutmak yerine çocuk büyüdükçe omurgada düzelmeyi sağlayan bu yöntem hem büyümeye izin veriyor hem de omurganın esnekliğini koruyor. Dünyada bu yöntemin öncülüğünü yaptıklarını belirten Prof. Dr. Ahmet Alanay, torakoskopik yöntemle kapalı olarak yapılan bu yöntem sayesinde hem hareket ve büyümenin engellenmediğine, hem de sırtta uzun bir kesinin de açılmadığını belirterek yöntemi şöyle aktarıyor: “Bant ile gerdirme, gövdenin yan tarafından 1.5 cm’lik küçük kesilerle yapıldığı için sırtta uzun ameliyat izi de kalmıyor. Aynı zamanda omurga hareketleri engellenmediği için erken iyileşme sağlanabiliyor. Bu sayede çocuklar gündelik hayatlarına ve okullarına erken dönme şansına erişiyor.”

Her 100 Çocuktan 3’ünde Görülüyor
Küçük yaşta başlayan skolyozun genellikle devam eder. Skolyozun ilerlemesini belirleyen en önemli faktör çocuğun fiziksel gelişim hızıdır. Her 100 çocuktan 3’ünde çocukluk çağı skolyozu görülebilir, kalçaların asimetrisi, sırtta kaburgaların bir tarafta daha fazla kıvrılmış olması, bir omuzun daha alçak seyirli olması gibi dış görünümde erkenden göze çarpan bulgular ile şüphelenilebilir.

Çocuklarda en sık görülen skolyozun nedeni belli olmayan idiopatik skolyozdur. Skolyozun tedavi edilmediği takdirde akciğer ve solunum problemleri, kalp problemleri, yeti kayıpları, nadiren çok ileri deformitelerde omurilik basısı ve felç, ciddi kozmetik ve psikolojik sorunlara yol açabilir.

Küçük yaşta ortaya çıkan Skolyoz’un tedavi süreci nasıldır?
Çocuklarda skolyozun tedavi şeklini belirleyecek olan kriterlerin hastada var olan skolyoz eğriliğinin ve rotasyonun derecesine ve yerine bağlıdır.20 º’ nin altındaki eğriliklerde fizik tedavi ile egzersiz tedavisi ve ev programı ağırlıklı olarak tercih edilir. 20 º’ nin üzerindeki açılarda rijit korse kullanımı yanı sıra fizik tedavi ile konservatif olarak tedavi öneriliyor. Açı 40 º’ nin üzerinde ise amaç seri alçılama veya rijit korse kullanımı ile 40 º’ nin altına indirmektir. 60 º ve daha yüksek ilerleyici derecelerde ise cerrahi müdahale ve ardından fizik tedavi tercih edilir. Çocukluk döneminde ortaya çıkan skolyozda erken teşhis çok önemlidir. Erken teşhis edilen vakaların tedavisinin çoğu zaman başarılı olduğunu, aileler tarafından yapılabilecek küçük testlerle skolyozu tespit edilen çocukların en kısa sürede Fizik Tedavi Kliniği’ne başvurmaları gerekiyor.

Skolyozu tespit etmenin 8 yolu

• Ayakta duruş pozisyonunda sırt duvara yaslı iken omuzların yükseklikleri farklı mı?

• Çocuk dizleri düz bir şekilde öne eğildiğinde sırt kısımları farklı yükseklikte mi?

• Kürek kemiklerinden biri diğerinden belirgin mi?                             

• Kalça kemiklerinde asimetri var mı?                       

• Ayakta iken kollar yavaşça öne sarkıtıldığında, bir taraf diğer tarafla karşılaştırıldığında kol ve vücut arasında daha fazla mesafe mi mevcut?                              

• Çocukta belirgin bir sırt kamburu mevcut mu?                    

• Bel çukurları kıyaslandığı zaman doku kıvrımları asimetrik mi? 

• Çocuk otururken ya da ayakta iken bir tarafa doğru eğik mi duruyor?

Bebeklikten itibaren düztabanlık, çarpık ayak ve içe basış en sık görülen sorunların başında gelir. Çocuklarda ortopedik rahatsızlıklar doğum öncesinde ve sonrasında oluşan problemler olarak iki gruba ayrılır. Çocukların 3 yaşına kadar birçoğunda düztabanlık görülmekle birlikte bunun sebebi ayak tabanlarında yer alan yağ yastıkçıklarının ve bilek bağlarının gelişimini tam olarak gerçekleştirememesidir. Ayağın normal formu gelişimini 7-8 yaşında kadar sürdürür. Genelde kalıtsaldır. Bu yaştan sonra da devam eden deformasyonun araştırılması, oranının değerlendirilmesi için uzman bir hekimin takibi önemlidir.

Çocuklarınızın omurgasını kontrol edin

Skolyoz: Sırttan bakıldığında kürek kemiklerinin birinin diğerinden yüksekte olduğunu fark ederek tespit edebileceğimiz bir sorundur. Öne eğildiğinde sırtında kamburluk olması ve asimetrik olması, duruş ile berber bize rehberlik edecektir. Kürek kemiklerinde ki farkla beraber belde ki eğriliklerde de bel bölgesinde kabarıklık, dönmüş bir kalça görüntüsü, bacak boyu farkı da eşlik edebilir.

Skolyoz sıklıkla ergenlik döneminde belirgin hale gelir. Omurga diziliminde bozukluk, omuz dengesizliği, belde asimetri ve kalça kemiklerinin birinde öne çıkıklık en sık saptanan bulgulardır. Daha küçük yaşlarda görülen skolyoz, genellikle doğumsal problemlere bağlıdır ve hızlı ilerler. Bu çocuklarda, sırtta görülen gamze, renk değişiklikleri ve sırtta kıllanma en sık rastlanılan bulgulardır. Küçük yaşta ortaya çıkan skolyoz sebebi, doğumsal yani bizim konjentinal dediğimiz skolyoz olabilir. Kas ve sinir hastalıklarına, metabolik hastalıklara, bağ dokusu hastalıklarına bağlı olarak da küçük yaşlarda vücutta skolyoz gelişebilir.

Ayrıca idiyopatik yani bilinmeyen skolyozun tipleri olan infantile ve juvenile skolyozlar da yine çocuklarda ortaya çıkan skolyoz sebeplerine örnek gösterilebilir.
Küçük yaş skolyozun tedavi süreçleri
Küçük yaşta ortaya çıkan skolyoz tedavisi çocuğun yaşına, eğriliğin türüne ve yerine göre değişiklik gösterir. Ancak, tedavi seçenekleri gözlem, korse tedavisi ve skolyoz ameliyatı şeklinde 3 başlıkta toparlanabilir.
Omurga eğriliğinin derecesi 20 derecenin altında ise hasta, doktor kontrolü altında gözlemlenir. Eğriliğin 20 derece üzerinde olduğu durumlarda küçük ve büyük yaş çocuklarda korse tedavisi uygulanabilir. 0- 5 yaş arası çok küçük çocuklarda ise korse uygulamak zor olduğu için genel anestezi altında yapılan düzeltme, gövde alçıları tercih edilir.
40 derece ve üzeri eğriliklerde, büyük yaş çocuklara korse tedavisi uygulanmayabilirken küçük yaş çocuklarda 50 dereceye kadar korse tedavisi tercih edilebilir.
Büyük yaş çocuklarda 40, küçük yaş çocuklarda ise 50 derecenin üstündeki eğriliklerde skolyoz ameliyatı tercih edilir.
Erken tanı önemli
Skolyoz tedavisinde erken teşhisin büyük önemi var. Erken teşhis, omurgadaki eğriliği derecesi artmadan kontrol altına alabilmeyi sağlayabilir. Böylelikle hem ağrılı süreçler başlamadan hem de ameliyata gerek kalmadan hasta sağlına kavuşmuş olur. Ancak, alınabilecek her önleme rağmen skolyozun ilerleme gösterebileceği unutulmamalıdır.
Skolyoz çeşitleri
İdiyopatik skolyoz ve bunun tipleri olan infantil (0-3 yaş) ve juvenil (3-10 yaş) küçük yaşlarda görülen skolyoza örnektir. Konjentinal dediğimiz doğumsal skolyozda yine çocuklarda görülen bir türdür.
Okul çantalarının çocukların bedenine etkileri
Ağır sırt çantaları, okul çağındaki çocukların gelişmekte olan eklemlerinde ve kaslarında zorlanmalara sebep olabilir. Yanlış duruş ve kendi ağırlığının taşıyamayacağı yükler, çocuklarda sadece skolyoz değil, kas gerginliği, sırt ağrısı, bozuk yürüyüş, kamburluk, bel ağrısı gibi olumsuzlukları da doğurur. Bel ağrısı şikayetinin okul çağındaki çocukların yüzde 70’inde görüldüğünü gözlemliyoruz. Özellikle üç kiloyu aşan okul çantaları çocukların omurga sağlığı için risk oluşturuyor. Ancak ağır çanta taşımanın skolyoz oluşturacağı ile ilgili kesin bir bilimsel veri yoktur. Bu etken, ancak tetikleyici olabilir.
Küçük yaş skolyozu tedavi edilmezse akciğer ve solunum problemleri, kalp problemleri, ciddi kozmetik ve psikolojik sorunlara sebep olmaktadır.
Skolyozu engellemenin yolları
Anne ve babaların skolyozu erken tanımaları ve çocuğun bir uzman kontrolünde takibinin yapılması, bu kritik süreçte yapılması gereken en önemli aktivitedir. Skolyozun önüne geçmekten ziyade, bu tedavi edilebilir hastalıkla mücadelede, ciddi kaygıları olan aile ve çocuğa uzman desteğinin yapılması hastalığın takip ve tedavisinde izlenmesi gereken tek yoldur.
Dikkat!
Çocukların oturuş biçimlerine dikkat edilmeli ve çocuklar, küçük yaşlardan itibaren dik durmak ve dik oturmaya teşvik edilmelidir. Yatak seçimi de oldukça önemli. Omurga rahatsızlıkları için normal yataklardan daha sert olarak üretilen yataklar tercih edilmelidir. Bel ve sırt kaslarına yönelik egzersizler ve sporlar (yüzme) hastalığın seyri boyunca yapılması gerekenlerin başında gelir.
Skolyoz hastalarının olayın başından itibaren uzman takibi altında olmaları yapılması gereken tek şeydir. Bazı skolyoz tiplerinde ne yapılırsa yapılsın hastalık ilerler ve cerrahi tedavi sınırına gelir. Günümüzde skolyozun cerrahi tedavisi başarılı bir şekilde yapılabilmektedir. Aileler hastalığın bilincinde olmalı, takip ve tedaviyi yapan uzman ile işbirliği içinde olmalıdır.