Bebeklerde pişik

Pişik sorunu bebek cildinin idrarla temas ettiği bezli bölgede meydana gelir. Pişiğin temel nedeni ıslaklıktır. Bezin yarattığı kapalı ortam, sürtünme, idrar ve dışkı ile temas diğer yardımcı etkenlerdir. Bebek cildinin yetişkin bir insanın cildinden çok daha hassas oluşu pişik gibi deri hastalıklarının oluşmasına neden olmaktadır. Hemen hemen bütün bebekler özellikle 0-18 aylar arasında bir şekilde pişik problemiyle karşılaşırlar.

Pişik oluşumu

İdrar pişiğin en önemli sebeplerinden biridir. Pişik için birden fazla faktörün bir araya gelmesi söz konusudur. Fakat pişiğin temel nedeni ıslaklıktır. Bazı bebeklerin altı uzun süre değiştirilmediği zaman veya bazen de bebeğin cildi aşırı hassas ise uzun beklenmediği halde pişik oluşabilir. Tek kullanımlık bezler ıslaklığı bebeğe yansıtmayı oldukça azaltsa da, yine de ortamın nemli olması diğer faktörlerin eklenerek kolaylıkla pişiğe yol açmasını sağlar. Bu nedenle annenin seçtiği bez ve bebeğin altını sık sık değiştirip havalandırmaya özen göstermek çok önemlidir.

Pişiğin tedavisi

• Pişiğin hem önlenmesi hem de tedavi edilmesinde en önemli nokta annenin bilinçli olmasıdır. Annelerin kullandıkları ürünlerin kalitesi ve kullanımına uygun davranılması en önemli etkenlerdir. Bebeğin alt kuruluğunu sağlayıp, pişik oluşturan kısır döngünün kırılması annenin elindedir.

• Bebeğin altının temiz ve kuru kalması için bez sıklıkla kontrol edilmeli ve ıslaklık varsa bekletilmeden değiştirilmelidir.

• Bebeğin altının değiştirilmesi sırasında ortam ısısı ayarlandıktan sonra, mümkün olduğunca hava almasının sağlanması çok önemlidir. Hatta bez ıslak değil ve değiştirilmesi gerekmiyorsa sıklıkla havalandırma faydalı olacaktır.

• Bez bağlanmadan önce bebeğin cildinin iyice kuru olduğundan emin olunmalıdır. Eğer havalandırılmaya vakit ayrılırsa, bu süreç kuruluğu sağlayacaktır.

• Alt değişiğimi sırasında temizliğe çok dikkat edilmesi, çoğunlukla ılık su kullanılması, ıslak mendilin ise daha az kullanılması yararlı olacaktır.

• Alt temizliği sırasında cilt yumuşak hareketlerle temizlenmeli ve kurulanmalıdır. Bastırmak, ovuşturmak cildi tahriş edecektir.

• Bez çok sıkı kapatılmamalıdır. Alt bezinin üstüne sentetik giysiler giydirilmemelidir.

• Pişiğe karşı krem kullanımı da oldukça faydalı olacaktır. Normal şartlarda bebeğin cildine krem sürülmesi gerekmez. Pişik olduğu zaman çinko oksit veya vazelin (petrolatum) içeren kremlerin ince bir tabaka şeklinde sürülmesi gerekir (kalın tabaka şeklinde sürüldüğü zaman, temizlenme sırasında güçlük çıkaracak ve tahrişin artmasına sebep olacaktır). Pişik kremleri bezin sürtünmesi ve dışkı ile idrarın cilde ulaşıp tahriş yapmasını, cilt üzerinde koruyucu bir tabaka oluşturarak önler. 

İdrar reflüsü nedir?
Vezikoüreteral  reflü; idrar akışının, idrar kesesine doluş ve boşalması sürecinde; mesaneden yukarı böbreklere doğru üreter dediğimiz böbreklerle mesane arasındaki idrar kanalına kaçması yani normalin tersi yönünde olmasıdır. Doğuştan olanlar genellikle, gebeliğin 3. ve 6.ayı arasında kendini gösterir ve anne karnındayken ultrasonla saptanabilir. Ayrıca idrar yollarının doğuştan anatomik bozuklukları olan;  tek taraflı çift üreter ( üreteral duplikasyon) , üreter kisti ( üreterosel) gibi durumlarda reflüye yol açabilir. Sonradan gelişen reflü ise, idrar yollarının herhangi bir yerindeki tıkanıklık ( taş ya da baskı gibi nedenlerden)  nedeniyle mesane basıncının artması, enfeksiyonlar ve üreter-mesane bileşke ameliyatlarına bağlı gelişebilir. Küçük çocuklarda daha sık görülmektedir. Yaş arttıkça risk azalır. İdrar yolu enfeksiyonlarının tekrarlama riski, 6.aydan sonra kız çocuklarında daha yüksektir.

Belirtileri nelerdir?
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, idrar yapma bozuklukları, idrar yapamama, idrar kaçırma gibi belirtileri olabilir.

İdrar reflüsünün risk faktörleri
1.Doğum öncesi yapılan ultrasonlarda böbreklerde su toplanmasının saptanması (Antenatal Hidronefroz)
2.İdrar yolu enfeksiyonları, idrar tutma
3.Nörolojik mesane yetersizliği gibi kas ve sinir gelişiminde sorun oluşturan hastalıklarda dâhil olmak üzere işeme bozuklukları
4.Vezikoüreteral reflüsü olan hastaların kardeşleri
5.Çocukluğunda vezikoüreteral reflüsü olan anne ve babaların çocukları

İdrar tutma sorunu önemsenmelidir.
Antenatal yani anne karnında saptanan bir durumsa, herhangi bir şikâyet olmadan düzenli çocuk doktoru, nefrolog ve gerekirse üroloji doktoru takiplerine gitmek gerekir. İdrar yolu enfeksiyonları iyi takip edilmelidir. Reflü nedeniyle olan ters idrar akımı, idrardaki mikropların böbreğe ulaşmasını kolaylaştırarak, böbreklerinde etkilenmesine ve zamanla skar oluşmasına neden olabilir. Tuvalet sonrası temizlik, önden arkaya doğru yani; önce genital organlar sonra popo şeklinde yapılmalıdır. İdrar tutma sorunu olan çocuklar bu alışkanlığından vazgeçirilmelidir. Bol su içimi teşvik edilerek, idrar yollarının temizlenmesi sağlanmalıdır. İdrar yaparken sorun yaşayan çocuklar; sık idrara çıkma, idrar kaçırma ya da uzun süre idrar tutma gibi sorunlar önemsenmeli, doktora başvurularak idrar testi, idrar kültürü ve böbrek ultrasonu gerekirse ileri görüntülemeler; voidingsistoüretrografi, sintigrafi gibi ilaçlı filmler yapılmalıdır.

Tedavisinin temel amacı enfeksiyonların önlenmesidir.
İdrar yolları ve böbrek iltihabının, enfeksiyonlarının önlenmesi temel amaçtır. Böylece böbreklerin zamanla etkilenmesi ve skar gelişimi engellenerek, böbrek fonksiyonlarının normal bir şekilde işlevini sürdürmesini sağlanmaktadır. İdrar reflüsü ve enfeksiyonlar, çocukluk çağı böbrek zedelenmesinin en yaygın görülen sebepleridir.

İdrar reflüsünün tedavi ve takibi önemlidir.
İdrar reflüsü, çekilen ilaçlı film neticesinde (VSUG: Voidingsistoüretrografi), böbreklerin etkilenim durumuna göre hafiften ağıra doğru 5 (V) derecede sınıflandırılır. Hafif ve orta ciddiyetteki vakalar zamanla kendiliğinden düzelebilir. Evre IV-V gibi yüksek risk taşıyan ileri vakalarda cerrahi tedavi yoluna gidilir. Uzun süreli kontrollerde, idrar reflüsü kendiliğinden veya cerrahi düzeltme ile tamamen ortadan kalkıncaya kadar, idrar yolu enfeksiyonu oluşumunun önüne geçmek için, uzun dönem, düşük dozda koruyucu antibiyotik kullanımı tıbbi kontrolün temelidir.

Sabırlı ve her an tedbirli olmak gerekir.
Enfeksiyon oluşumunun engellendiğinden emin olmak için periyodik aralarla idrar incelemesi gerekir. Reflünün tamamen kaybolması ve herhangi bir derecede reflü olmaması tedavi kararlarını belirlediğinden görüntüleme çalışmalarında ultrason, ilaçlı grafi (VSUG) yanında nükleer sistogramda çekilmelidir. İdrar yolu reflüsünün tamamen ortadan kalkması geçen süre, genellikle tanıdan sonra ortalama 3 yıldır. Bu nedenle cerrahi müdahaleye gerek kalmadan, etkin bir tıbbi kontrol gerçekleştirebilmek için sabırlı ve her an tedbirli olmak gerekmektedir.

Reflü hastası olan çocuklar, büyüme ve gelişme dönemlerinde idrar yapma fonksiyonlarında bozukluk yaşayabileceklerinden dolayı dikkatli bir şekilde gözlemlenmelidirler. Tuvalet eğitimi sırasında idrar kesesi dengesizliği sık görülür. İdrar yapamama veya idrar kaçırma durumları doktora mutlaka belirtilmelidir.

İdrar reflüsü riski yüksek olan kişiler

İdrar reflüsü olan bir hastanın kardeşinde üçte bir oranında, çocukluğunda reflü hastası olan bir anneden dünyaya gelen çocukların dörtte üçünde reflü riski vardır. Bu nedenle, bu hastaların kardeş ve çocuklarını da  3-5 yaşlarından önce reflü açısından takip etmek  gerekir.