Hazırlayan: Aslıhan GÜNDÜZ

CORONA’NIN ÖZEL OKUL ÜCRETLERİNE ETKİSİ  

Yaşamakta olduğumuz bu olağanüstü zaman birçok hayat alışkanlığımızı değiştirdiği gibi hukuki anlamda da daha önce hiç aklımıza gelmeyen sorunları gündeme getirirken hayatımıza yepyeni bir kavram ekledi; mücbir durum! Nedir peki bu yeni kavram ne anlama geliyor ve bizler için önemi nedir?

Mücbir hal, hukuki açıdan önemli bir kavram olup, özetle şu şekilde tanımlamak mümkün; “Hukukta görevin, taahhüdün ve sorumluluğun yerine getirilmesine engel teşkil edebilecek nitelikte bulunan durumlar bütünüdür”. Buna kısaca doğal afet, yangın ve salgın hastalıkları bu grupta sayabiliriz.

Mücbir hal diğer bir deyişle, aslında içinde bulunduğumuz süreci kapsıyor ve bu akıllara takılan en önemli sorunun cevabının temelini oluşturuyor; okulların durumu ve okula ödediğimiz ücretler ne olacak?

Ebeveynliğin tabiatında yatan endişe hali, Covid-19 diğer bir değişle Corona’nın hayatımıza girmesiyle kat be kat artmış durumda. Üstelik sadece çocuğumuzun ve sevdiklerimizin sağlığı için endişelenmiyor, aynı zamanda ekonomik anlamda da büyük kaygılar yaşıyoruz.

Özellikle çocukları okul çağında olan ve onları özel okula gönderen ebeveynlerin aklında binlerce soru dönüp dolaşıyor.

Okulun kalan taksitlerini ödeyecek miyiz?

Servis ve yemek ücretlerini ödemeli miyiz?

Okul ücretlerinden ödemediğimiz kısmı ödemezsek ne olur? Gibi gibi…

Bir veli ile özel okul anlaştığında; veli ücret ödemeyi kabul ederken, özel okul ise ücret karşılığında çocuğa kaliteli eğitim ve çeşitli aktivite imkanları sunmayı taahhüt eder. Bu hukuki anlamda bir sözleşmedir. Ancak yukarıda anlamından kısaca bahsetmiş olduğumuz mücbir hal, sözleşmelere doğrudan etki etmektedir.

Çocuklarımızın okul dönemlerini 2’ye ayırarak bu konuyu incelemek daha doğru

• Okul öncesi eğitim veren eğitim kurumları

Ebeveynlerin de bildiği üzere, okul öncesi eğitim veren okullar ve anaokulları, daha çok aktivite ve çocukların el becerilerini, sosyal ilişkilerini geliştirmeye yönelik kurumlardır. Yani veli ücret öderken, okulda bu hususlarda çocuğun gelişim sorumluluğunu üstlenmektedir. Ancak Milli Eğitim Bakanlığı tarafından okulların kapatılması ile okulların bu sorumluluklarını yerine getirme imkanı kalmamıştır. Okul ücretini almadıysa, ortada zaten bir problem yoktur, eğitim verilemediğinden okulun bu ücreti talep etmesi hayatın olağan akışına aykırı olacaktır. Ancak ödeme peşin olarak yapıldıysa; telafi eğitiminin mümkün olmadığı ve uzaktan eğitimin de tam anlamıyla gerçekleşmesi olanaklı olmadığından borç ilişkisi sona erecek, ödenen para okuldan iade alınabilecek veya çocuğunuz önümüzdeki dönem aynı okulda devam edecekse o dönemin ücreti yerine sayılmasına karar verilebilecektir.

• İlkokul, ortaokul ve lise eğitimi veren eğitim kurumları

Her ne kadar uzaktan eğitim yolu ile çocuğunuz okulda alması gereken temel bilgileri şu dönemde de alabiliyorsa da özel okulların tek mahiyeti temel eğitim vermek değildir. Sosyal aktiviteler, özel eğitimler de özel okulun yükümlülükleri arasındadır. Uzaktan eğitimle bu gibi eğitimleri sağlaması mümkün değildir. Bu durumda okul kısmen sorumluluğunu yerine getirdiğinden ödeme oranında indirim talep edilebilmesi veya okul ücretinin tamamı ödendi ise fazla ödenen kısmın iadesinin talebi mümkün olacaktır.

Servis ve yemek ücretleri

Hem anaokulu hem de ilkokul-ortaokul ve lise eğitimi veren kurumlarda, servis ve yemek ücretine ilişkin sorunlarda Covid-19 ile gündeme geldi. İçinde bulunduğumuz şartlar doğrultusunda yemek ve servis şirketlerinin bedel talep etmesi mümkün değildir.

Aslında mantık basittir. Hizmet alınamıyorsa, ücret alınamayacaktır. Ücret alındıysa ama karşılığında hizmet alınamıyorsa, ücret iade alınacak veya daha sonraki eğitim dönemine sayılacaktır.

Sonuç olarak; uygulamada henüz bir kesinlik bulunmasa da dava yoluna gitmeksizin bu durumun çözüme kavuşacağını, hayatın durakladığı bu günlerde, çocuklarının gelişimini en iyi şekilde desteklemeye çalışan ebeveynlerin Türk Medeni Kanununda kabul edilen ve tüm sözleşmelerin temelinde bulunan “iyi niyet” ilkesi gereği mağdur edilmeyeceğini umuyor ve öngörüyorum.

Hayatımızın en garip baharını yaşıyoruz öyle değil mi? Evde geçen uzun vakitlerimiz çalışma, ev işleri ve  çocukların ihtiyaçları arasında mekik dokumak ve bir  yandan da virüsle ilgili gelişmeleri takiple geçiyor. Hepimiz bu kabusun biteceği anı hayal ederken, evdeki sohbet konularının başında seyahatlerimize ne zaman döneceğimiz geliyor. Seyahat etmek ruhumuza iyi geliyor ama sağlığımız için de iyi olacağından emin olmamız gerekiyor. Yasaklar bugün kalksa nasıl hareket etmeye başlarsınız? Hadi başlayalım.

Seyahat etmek güvenli mi?

Şu anda seyahat edebilir miyiz diyenler için bence cevap açık: Hayır. İnanın bunu yazmak içimi acıtıyor ama herkesin şu anda zorunlu olmayan seyahatler konusunda ihtiyatlı olması gerek. Özellikle Coronavirüs ile ilgili yaşından ya da fiziksel koşullarından dolayı risk taşıyanlar için durum hala daha da riskli görünüyor.

Baharı kaybettik ama peki bu yaz seyahat etmek güvenli olacak mı? Coronavirüs nedeniyle yaz tatilimi iptal etmeli veya ertelemeli miyim?

Yaz kapımıza dayanmak üzereyken bir çok aile daha ne kadar coronavirüsün bizimle kalacağını merak ediyor. Seyahat yasakları ve seyahat kısıtlamaları ne zaman kaldırılacak henüz bunun net bir yanıtı yok ama şu satırları yazarken bildiğim, bir çok ülkede durumun Mayıs ortası ya da Haziran ayına kadar normale dönmeyeceği yönünde.

Bu nedenle, bu aylar için plan yapıyorsanız seyahat yasakları ve kısıtlamaları muhtemelen planlarınızı etkileyecek. Belki tek olsanız risk almayı düşünebilirsiniz ancak anne olarak itiraf etmem gerek.  Rahatsızlanmamız durumunda çocukların güvende ve huzurlu olacakları ortamı nasıl sağlayacağımı düşünmeden geçemiyorum. Siz de bu endişeye sahipseniz, riskleri azaltıp haziran sonuna kadar seyahat planınızı ertelemek doğru olabilir.

Bu  yaz güvenli bir şekilde yurtdışına seyahat edebilecek miyiz?

Bu cevaplaması en zor sorulardan biri. Ne yazık ki, Coronavirüs her ülkeyi farklı bir şekilde etkilediğinden, uluslararası yolculukların ne zaman tekrar güvenli olacağını tam olarak bilmiyoruz.

Uzmanlar, ilk enfekte olan ülkelerde durumun kontrol altında olabileceğini söylüyor.  Her şeyin başladığı Çin, neredeyse 3 ayda karanlık günleri geride bırakmaya başladı. Dilimi ısırarak bu krizinin üstesinden bizim de geleceğimizi umuyorum.

2020’nin geri kalanında ve hatta 2021’in bir kısmında ABD  ve Avrupa’da sosyal mesafe önlemlerinin uygulanmaya devam edeceği kesin. Muhtemelen uluslararası misafirlerin tatil amaçlı ziyaretine kapalı kalabilirler. Ancak Almanya, İsviçre, Avusturya gibi güvenli koridorlar kısıtlamalar ve sağlık kontrolleri ile yeniden açılacak gibi görünüyor. Çok sıkı seyahat kısıtlamaları ve kontrolleri ile yeniden açılması tahmin edilen ülkeler arasında ise Singapur, Tayvan, Güney Kore, Avustralya ve Japonya’yı sayabiliriz.

Elbette gelişmeler için Dünya Sağlık Örgütü’nün açıklamalarını takip etmekte yarar var. Ülkemizde ise Sağlık Bakanlığı birincil kaynağınız olsun. Gönlünüzden geçen saymadığım bir yer varsa ülkenin resmi kurumlarının açıklamalarını takip edin. Uçuş güncellemelerine bakın,  yerel yetkililerinden ve hükümetlerden gelen seyahat tavsiyelerini değerlendirin.

Canım ülkem çok güzelsin!

Önümüzdeki yıl hatta belki 2021 sonuna kadar hemen herkesin yerel turizme yöneleceği düşünülüyor. İş böyleyken bir kere daha ne kadar şanslı olduğumuza şükretmeden edemiyorum.

Yıllardır 3-4 güne sığdırmaya çalıştığımız, yurtdışı kaçamakları ile hep görmeyi ötelediğimiz ülkemizdeki güzel beldeleri keşfetme vakti şimdi. Zaten eve yakın olmak, bildiğimiz sağlık sistemine kolay ulaşmak hepimizin tercihlerinin başında gelecek öyle değil mi?

Sosyal mesafe önlemlerini gözeterek, ulaşım için doğru zamanları seçerek, huzur içinde cennet vatan keşfimizi bekler.

Kemerlerimizi tekrar ne zaman bağlayabiliriz?

Gözlerimi kapatıp havalimanında onlarca uçuş bilgisinin sıralandığı panoları düşünüyorum, uzun pasaport ve check in sıralarını… Şikayet ettiğim bir çok şeyi özledim. Konumuza dönersek, şimdilik hava yolculuğunun büyük ölçüde azalacağı aşikar.

Önce yurtiçi sonra da güvenli koridorlar dediğimiz bazı ülkeler arasında uçuşların gerçekleşebileceği düşünülüyor.  Uçak seyahati güvenli hale getirmek için yolcuların maske takmaları gerekecek ve binmeden önce ateşleri kontrol edilecek. 2020 yılında 2019 kapasitesinin %10-30’unda hava yolculuğu olacağı tahmin ediliyor. Aşının bulunması ve yaygınlaşmasıyla tüm bu zamanlamalar değişebilir, takipteyiz.

Cruise Seyahatleri artık rüya mı?

Limanda günlerce karantinaya alınan gemiler ve yaşanan dramların görüntüsü hala hafızamızdayken o gemide keşke ben de olsaydım ne zaman diyebileceğiz? CLIA yani Uluslararası Cruise Hatları Birliği verilerine göre her gün dünyada 600 bin yolcu cruise gemilerinde denize açılıyordu.  Bundan sonrası için de yol haritası çıkarıyorlar,  halen yapım aşamasında olan bazı gemilerin daha büyük odalar ve daha az yolcu yoğunluğu ile  denize açılabilmesi bir çalışma. Açık büfenin azaltılması, alakart yemeğe geçilmesi misafirlerin aklında da az şüphe oluşmasına yardımcı olabilir. İşleri havayollarından daha zor.

Hayatımızın en iyi seyahat fırsatları bizi bekliyor mu?

Dünyadaki hareket gittikçe kısıtlansa da insanların keşfetmek istediği yerler değişmedi dolayısıyla özellikle kültür başkentlerinde inanılmaz fırsatların çok büyük markalardan geleceğini zannetmiyorum. Ancak yine de bu kentlerde gezginleri yeniden yola çıkmaya cezbetmek için fiyat düşüşleri beklemek mümkün.

Sadece markalar değil, şehir ve ülke turizm ofisleri de misafirleri kendilerini tercih etmenin güvenli olduğuna ikna etmeye çalışmalarını bekliyorum. Ulaşımdan konaklamaya, görülecek noktaları daha güvenli hale getirmek için fiziksel çabaları göreceğimizi düşünüyorum.

Eskiden erken rezervasyon iyi fırsat derdik, bugünlerde bunu söylemek pek mümkün değil. Durum hızlı değişebiliyor, bu nedenle iki ay sonraya plan yapmak zor, muhtemelen bu yaz tatilin de net planı ancak bir kaç hafta öncesinde yapılabilecek. Neyse ki bir çok havayolu şirketi, otel ve tur şirketi pandemi sırasında yolculara daha fazla esneklik sağlamak için iptal politikalarını gevşetiyor, bu nedenle bunu da bir fırsat sayabilirsiniz. Seyahatinizi son dakika iptal etmek veya ertelemek için bir cezaya maruz kalmayabilirsiniz, plan yaparken bu da belki içinizi biraz rahatlatır.

Coronavirüs sonrası seyahatiniz için ipuçları:

Istikrarlı markaları tercih edin

Adını daha önce duymadığınız tur operatörleri ve çılgın cazibeli tekliflerine mesafeli davranın. Finansal zorlukların eşiğindeki şirketler son satışlarında böyle fırsatlar sunabilir. Ailece yarı yolda kalmamak için siz daha önce deneyimlediğiniz ya da piyasada bilinen markaları planlarınıza dahil edin.

Seyahat sigortası yapmak şart

Karınca duası gibi yazıları okuma zamanı. Belki şimdiye kadar sadece vize başvurusu yaparken zorunlu tutulduğundan sigorta yaptırıyordunuz. Ancak bundan böyle seyahatinizi sağlama alın yolculuklarda karşınıza çıkabilecek aksaklıklara karşı seyahat sigortası yaptırın. Kapsamı önemli, anlamadığınız yerleri emin olmak için sormaktan çekinmeyin.

Uçak yolculuğunda yeni tercihler

Yeni dönemde uçaklarda oturma düzenlerinde sosyal mesafe uygulamalarının sürmesi bekleniyor. Artık siz de en ucuz uçuş değil belki az ama güvenli uçuşu tercih etmelisiniz. Güvenlikten kastım, havayolu şirketinin uçuş güvenliğiyle ilgili teknik özelliklerinin yanında hijyene ilişkin sunduğu güvenlik. Ayrıca biletinizi daha esnek koşullarda almakta fayda var. Değişim ücretleri ve geri ödeme kuralları tüm havayolları tarafından yenileniyor, bilet almadan kontrol etmelisiniz.

Otel seçerken oda manzarasını değil, aldıkları önlemleri öğrenin

İster seyir, konaklama, tüm ortamlarda yeni, görünür önlemlere temizlik bekliyoruz. Her yerde el dezenfektanları, yüzeylerin düzenli olarak temizlenmesi, misafirleri güvende tutmak için alınan önlemler açık bir şekilde gösterilmeli. Siz de otel ya da konaklama için bir yer seçerken iletişimin açık olduğu, temizlik prosedürlerini konuklarına açıkça belirten yerlere öncelik verin.

Bununla birlikte en ucuz fiyatı aramak yerine, en iyi değeri arayın. İyi bir öneri karşınıza çıktığında rezervasyon yapmaktan çekinmeyin. Fikir değiştirdiğinizde iptal koşullarını inceleyin, sunulan paketi değerlendirin.

Destinasyon seçimi önemli

Bence değer yalnızca aldığımız hizmetlere değil, aynı zamanda sağlanan güvenlik hissine de kapsıyor. Bir başka ülkeye giderken ülkenin bu krizle iyi başa çıkıp çıkamadığını değerlendirmenin, nasıl bir sağlık sistemine sahip olduğunu bilmenin önemli olduğunu düşünüyorum.

Makul, ihtiyatlı, akıllı kararlar alın.

Şu anda dünyanın dört bir yanındaki destinasyonlara inanılmaz seyahat fırsatları olabilir. Ancak siz ailenizin koşulların gözeterek ihtiyatlı ve akıllı kararlar alın. Oteller sıkı temizlik standartları ve marka güvencesiyle gelirken, Airbnb ve diğer konaklama kiralama siteleri mülk sahiplerinin insiyatifinde temizlik standartları sunabilir. Hangisi ailenize uygun, siz biliyorsunuz.

Koronavirüs’ten daha yaygın!

“Aslında öyle değilmiş”, “çok kesin kaynaktan duydum” gibi sözlerle başlayıp dalga dalga yayılan felaket senaryolarının da etkisiyle hayatımıza baş döndürücü bir hızla giren kaygı türü oldu; Koronafobi! Acıbadem Maslak Hastanesi’ndan Uzman Psikolog Simru Kavak “Bilgi kirliliğini filtreleme şansı bile bulamadan, kendi doğasında zaten belirsiz olan Koronavirüse yönelik kaygılarımıza her gün yenilerini ekliyor, korkuyla abartılı önlemler alabiliyoruz. Oysa, Koronafobi ‘tedbirli olmak’ ile ‘hayatını kontrolsüzce kısıtlamak’ arasındaki sınırları kaybeden kişide psikolojik sorunlara yol açıp, hayatında kalıcı izler bırakabilir” diyor. Peki bu dönemde kaygı seviyemizi kontrol altında tutarak, virüsün psikolojimizde yol açabileceği kalıcı zararlara nasıl karşı koyabiliriz? Uzman Psikolog Simru Kavak, Koronafobi’den korunmanın 7 basit ama etkili önlemini anlattı, önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.

Haber kaynağı, korku kaynağı olmasın

Gerçekçi olmayan korkuyu, gerçekçi olmayan haberler tetikler. Öncelikle bu süreçte yalnızca güvenilir haber kaynaklarını takip etmeye özen gösterin.

En hızlı yayılan virüs, paniktir, korunmaya dikkat !

Panik duygusu, virüsün kendisinden daha hızlı yayılır. Panik yapmamaya ve sizi paniğe sevk eden konuşmalardan ve kişilerden uzak kalmaya gayret edin. Gerekiyorsa bir süre, konuşurken huzursuz hissettiğiniz kişilere veya takip ettiğiniz kaynaklara mesafe koymaktan bir zarar gelmez.

Her tedbir dozunda güzel

İlgili birimlerce paylaşılan güvenlik ve sağlık önlemlerini takip etmenin yeterli olduğunu unutmayın. Ellerinizi zaten düzenli yıkayıp dezenfekte ediyorsanız ya da güvenli mesafeleri korumaya özen gösteriyorsanız, kendi üzerinizde geçerliliği ispatlanmamış ek güvenlik önlemlerini uygulama baskısı yaratmak, sadece kaygı seviyenizi artıracaktır. Örneğin her kanalda gördüğünüz tavsiye edilen gıdaların hepsini tüketmeye çalışmak,büyük ihtimalle sizi virüsten korumak yerine başka rahatsızlıklara itecektir.

Sorularınız cevapsız kalmasın

Belirsizlik kaygıyı tetikler. Aklınızdaki sorulardan yanıt bulabileceklerinizi ilgili sağlık çalışanlarına ya da kurumlara danışarak gidermek, rahatlamanıza yardımcı olabilir. Buradaki kilit nokta; sosyal medya, aile ya da arkadaş whatsapp gruplarına değil; “yetkin, ilgili kişilere” başvurmak!

Felaket senaryoları genellikle sadece senaryodur

Uzman Psikolog Simru Kavak “Koronavirüs paniğini, daha önceki salgın virüs paniklerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, sosyal medyanın artık çok daha yaygın ve kontrolsüz kullanılması. Mesajlaşmalardaki, ses kayıtlarındaki felaket senaryolarına inanmayın, gerekirse takipten çıkın” diyor.

Bedeninizin sesine kulak verin, kaygınızla ilgili sırlar veriyor olabilir

Kaygı ve korkunuzun kalp çarpıntısı, öfke, nefes düzensizliği gibi fiziksel etkilerini hissediyorsanız, yürüyüş, nefes egzersizi, meditasyon gibi rahatlatıcı aktivitelerden sevdiğinize ve ilgi duyduğunuza yönelebilirsiniz. Bu durum fiziksel rahatlamanın yanı sıra, psikolojik dengenizi kurmaya da yardım edebilir.

Virüsü fırsata çevirin

Bahar mevsimine girmemiz, açık havada aktivitelere fırsat sağladığı için, dışarıda daha fazla zaman geçirmeye çalışın. Hatta bu süreçte yavaşlayan hayatı ve virüsü, kendinize zaman ayırmak için bir fırsat olarak kullanabilirsiniz.

Fobinin kapınızı çaldığınızı nasıl anlarsınız?

Tüm dünyayı etkileyerek önemli salgın haline gelen Koronavirüs’ün size ya da sevdiklerinize bulaşmasını düşünerek endişe duymak çok normal ve sağlıklıdır. Zira bu endişe uzmanların önerileri doğrultusunda sizi tedbir almaya yöneltir. Ama bu endişeler giderek artıp, fobi düzeyine erişebilir. Fobiyi sağlıklı kaygıdan ayıran durum, gerçekte duymamız gerekenden daha fazla tehdit hissedip, fobi nesnesi olan durumlardan kaçınma davranışı geliştirmemizdir. Peki, bu iki duygu arasında bir sınır var mı? Uzman Psikolog Simru Kavak, bu sınır konusunda şunları söylüyor: “Koronafobi ile ilgili olarak sağlıklı kaygının sağlıksız korkuya dönüşmeye başlama sınırımız, normal şartlar altında devam eden rutinlerimizin veya uzmanlar tarafından yapılan önerilerin sayıca ve sıklık olarak günlük hayat işleyişimizi ve ilişkilerimizi aksatmaya başladığında tehlikeli bir hal alır. Zaman zaman kişinin rahatlamak için geliştirdiği takıntılı davranışlar da fobiye eşlik ederek hayatı zorlaştırabilir. Örneğin, bir AVM’den ya da toplu taşıma aracından çıktığımızda ellerimizi dezenfekte etmemiz normal bir kaygıya bağlı davranışken, evden çıkmasak bile sürekli tekrar eden ve süresi uzayan temizlik ritüelleri, gerçek olmayan düşüncelere ve sağlıksız seviyede bir korkuya bağlıdır. Örneğin evinizdeyken bile bulaşmıştır endişesiyle her 10 dakikada bir elini yıkamak, yıkayamadığınızda derin bir endişe ve sıkıntı hissetmek, fobinin kapınızı takıntılı davranışlar eşliğinde çaldığını gösterir.”