S:Kızım 5 yaşında ve yeme problemi var. Sürekli aynı yemekleri istiyor. Sağlıklı yemekleri yemiyor. Bir de hep benim yedirmemi istiyor. Öğretmeni okulda yemek seçmediğini ve kendi yediğini söylüyor. Yemek istemediğinde de en azından tattığını belirtiyor. Evde sadece köfte ve makarna yiyor. Kızımın yeme problemini nasıl çözebilirim? 

C: Yemek yeme problemleri son zamanların en sık yaşanan problemleri arasındadır. Birçok çocuk yanlış yeme tutumlarına bağlı olarak bu problemi yaşarlar. Aynı zamanda birçoğunun da anaokuluna başladıktan sonra  yemek yeme problemi ortadan kalkar. Okulda yemeklerini yiyip evde hala kısıtlı yiyeceklerle beslenen çocuklarda çoğunluktadır. Okulun sırrı şuradadır; yemek belirli saatte yenir, çocuğa özel yemek yapılmaz, herkes kendisi yemeğini yer-yedirilmez, bir öğünde yemeğini yemediğinde diğer öğüne kadar bekler, yanında teknolojik aletlerle yemek yemez, sevmediği yemek olduğunda bitirmese de tatmalıdır, herkes kendi yemeği ile ilgilenir, öğretmen sürekli çocuğun tabağı ile ilgilenmez, sürekli yemesi yönünde uyarılarda bulunmaz. Anaokulundaki tutumlar net, kararlı ve sınırlıdır. Çocuğunuzun evde yemek yeme sürecinde anlattığım kurallardan hangilerini uygulayıp uygulayamadığınıza bir bakın. Bu bir yeme problemi mi ya da sınır koyamama problemi mi ona karar verin. Fizyolojik anlamda kronik yeme probleminiz varsa ise mutlaka bir çocuk psikiyatrisinden destek alınız. 

S: Çok sessiz bir kızım var. Akrabalarımıza gidiyoruz. Yakınlarımız olsa bile çekingenlik gösteriyor. Okulda da arkadaşlarına karşı sessiz davranıyormuş. Grubun önünde bir şey yapması gerektiğinde konuşmuyormuş. Konuşması için zorladığımızda ağlamaya başlıyor. Daha dışa dönük olması için ne yapabiliriz?

C: Her çocuk biriciktir. Bazı çocuklar yavaş ısınan mizaçta olabilirler. Bu çocuklar ilk girdikleri ortamda sessiz davranabilir daha sonra rahat hissedebilirler. Kimi insanlar daha dışa dönükken kimileri ise içe dönüktür. Yaşanan sosyal deneyimlerle dışa dönük mizaç çizgisine daha da yaklaşabiliriz. Çocukların yaşam deneyimleri henüz yeni yeni oluşurken zorlarsak olduğu gibi kabul edilmediğini hissederler. Bunun beraberinde daha da içine kapanıp sessizleşebilirler. Çocuğunuzu öncelikle olduğu gibi kabul edin. Çocuğunuzun bu halinden neden bu kadar rahatsız olduğunuzu da anlamaya çalışın. Ardından sosyalleşebilmesi için alternatifler düşünün. Küçük adımlarla ilk sosyal deneyimlerini takdir edin. Buna kendi ailenizin içinde başlayın. Size şarkı söylediğinde, drama yaptığında ya da kitaptan bir bölüm anlattığında kendini rahatça ifade edebildiği mesajını verin. İçsel kaynaklarını güçlendirin. Okulda öğretmeninin sosyal rollerde teşvik etmesini rica edin. Kendisini sadece sözel yolla değil sanatla, müzikle, sporla da ifade edebilmesi için etkinliklere katılması için teşvik edin. Ona göre büyük size göre küçük başarılarını fark edin. Çocuğunuzun gelişim dönemine, hızına ya da başka çocukların performansına göre gerçekleştiremeyeceği beklentilere girmeyin. Çocuğunuzun kararlarına saygı duyun. İsmini söylemek istemediğinde yakınmayın ya da zorlamayın. Onun adına ismini söyleyip yetersiz hissettirmeyin. Son olarak; çocuğunuza yeni sosyal deneyimler yaşatmaya devam edin fakat olumlu sonuç için bekleyin.

S: Oğlum 4 yaşında akşam olunca bir odadan diğerine tek başına gidemiyor. Daha küçükken gidebilirken şimdi ne oldu da gidemiyor? Karanlık olduğunda beni yanında istiyor ya da ağlamaya başlıyor. Çocuğumun karanlık korkusuna nasıl yaklaşabilirim?

C: Her yaşın kendine özgü korkuları vardır. Gelişim dönemi içerisinde yabancıdan, yüksek sesten, maske-kostümlerden, böceklerden, karanlıktan, doktordan, hayalet gibi soyut kavramlardan korkabilirler. Tüm korku ya da kaygıların en önemli işlevi; duygularıyla baş edebilmeyi öğretmektir. Bu süreçte korkularını kontrol etme mücadelesi içerisindedirler. Karanlık korkusu yaşayan çocuğunuzun korkusunu geçiştirmeden anlamaya çalışın. Çocuğunuz duygularının anlaşılmasını ve yanında birinin olmasını istiyor olabilir. Duygusunu normalleştirin. Onun yaş döneminde bir çok çocuğun karanlıktan korkabildiğini anlatın. Bir takım oyunlar oynayın. Karanlık odanın içinde el feneriyle sakladığınız bir şeyi bulmak ya da el feneriyle kitap okumak işinize yarabilir. Karanlıkta gölge oyunları oynayabilirsiniz. Odasındaki ışığın ayarlanabilir olmasına dikkat edin. Böylece uzanabileceği yerden ışığı kısıp açabilir. Son olarak da çocuğunuzun korkularıyla ne çok ilgilenin ne de tepkisiz kalın. 

Kızım 5 yaşında son zamanlarda isyankar davranışlarda bulunuyor. Beni o kadar zorluyor ki tahammül edemiyorum. Ne yaparsa bana yapıyor. Babasına bu şekilde zorlayıcı davranmıyor. Bir de anneannesi bizimle yaşadığından itibaren daha da arttı. Kızıma söz geçiremiyorum. En son beni çok sinirlendirdi ve istemeden de olsa vurma davranışında bulundum. Kendimi çok çaresiz hissediyorum. Nasıl bir yol izlemeliyim?

Ailenizde birçok şeyin revize edilme zamanı gelmiş görünüyor. Okul öncesi dönemde her çocuğun temel amacı kendini kanıtlama çabasıdır. Bunun için bazen takıntılar, isyankar haller, sınırları sonuna kadar denemeler, kıyafet krizleri gibi çeşit çeşit davranışlarda bulunabilirler. Çocukların bu davranışların kalıcılığı anne babaların tutumlarına bağlıdır. Çocuklar kararlı ebeveynlerin sınırlarını bilir ve çok zorlamazlar. Öncelikle sınırlarınızı gözden geçirin. Çaresizliğiniz çocuğunuzla değil sizinle ilgili bir durumdur. Çocuğunuzun fiziksel istismara uğraması ruhunda ve bedeninde derin yaralar açar. Çocuğunuzda bir problemi çözemediğinde şiddete başvurmayı öğrenmektedir. Bunun için kendi çaresizliğinden dolayı duygusal, fiziksel ya da sözel istismardan kaçının. Evinizde anneanne faktörü olması da sürecin gidişatını etkiliyor olabilir. Anneanneler genellikle torunlarına kıyamaz, her dediğini yapar, üzülmesine dayanamazlar. Çocuğunuzun üç farklı tutum içerisinde isyankar davranması oldukça normaldir. Aynı zamanda bu süreçte çaresiz hissetmeniz de çok doğaldır. Eşiniz kararlıysa ondan destek alın ve ona uymaya çalışın. Anneannelerin tutumları genellikle aynıdır ve değişmez. Annenize bazı temel konularda iş birliği yapmasının çocuğunuzun gelişimini olumlu yönde etkileyeceğini anlatabilirsiniz. Aile tutumlarınızı mutlaka güncelleyin. Kendinizi hala çaresiz hissederseniz mutlaka bir uzmandan yardım alın.

Kızım 4 yaşında ve anaokuluna gidiyor. Renkleri ve sayıları karıştırıyor. Evde bir sürü etkinlik yapmama rağmen bir türlü öğrenemiyor. Öğretmeni normal bir süreç olduğunu anlattı. Fakat yine de içim rahat değil. Evde etkinlikler yaptığımızda çabuk sıkılıyor ve dikkatini veremiyor. Dikkat eksikliği olacağından korkuyorum. Ne yapabilirim?

Kızınızın yaş döneminde sayı ya da renkleri karıştırması çok normaldir. Henüz öğrenme sürecinde olduğunu ve her çocuğun gelişim hızının farklı olduğunu unutmayın. Çocuğunuzu etkinliklere boğup öğrenme sürecinden uzaklaşmasına neden olmayın. Hiçbir çocuk annesinin evde öğretmenlik yapmasını istemez. Öğretmenini dinleyin. Çünkü onlar her kavramı oyunlarla öğretir ve işlerinde uzmandırlar. Sizin öğretme stilinizle onlarınki birbirinden çok farklıdır. Sizinle oyun oynamak varken etkinlik yapmaktan elbette sıkılacaktır. Dikkat eksikliği sadece bir etkinliğe göre saptanmayacak kadar kompleks bir problemdir. Öğretmeninin gözlemlerini ve önerilerini dikkate alabilirsiniz.

Kızım 5 yaşında ve çok takıntılı. Her şey mükemmel olsun istiyor. Aynı bardaktan su içmek, aynı kıyafetleri kirli olsa da giymek istiyor. Başarısızlığa tahammülü yok. Dairenin dışına taşırsın sinirleniyor. Bu yaş döneminde takıntı normal mi? Takıntılı davranışlarına nasıl yaklaşmalıyım?

Çocukların belirli yaş dönemlerinde takıntılı davranışları olabilir. Çocuklar gelişim sürecinde yaşadığı deneyimler sonucu birtakım takıntılar geliştirebilirler. Bu deneyimler; anne babasından ayrı yatmaya başlama, tuvalet eğitimi, kardeş doğumu, şehir değişikliği ya da anaokuluna başlama olarak sıralanabilir. Çocuklar, değişen birçok şey içerisinde rutinde ve güvende kalmayı ararlar. Çocuğunuzun bir şeyleri düzeltmesi, sıralaması ya da aynı kıyafeti sürekli giymek istemesi değişen dünyasında bir kontrol hissi verir. Çocuğunuzun takıntılı davranışlarına yaklaşırken; takıntıdan vazgeçirmeye çalışmayın. Takıntılarını yüzüne vurmayın, yakınmayın. Bu takıntıların 5 yaşına kadar normal olduğunu unutmayın. Kontrolü elinde tutmasına izin verin. Tam tersi alternatifler üretin. Kapıyı sürekli kapalı tutmaya çalışıyorsa “kapanmadığında nasıl hissediyorsun” gibi duygusunu anlamaya çalışın. Unutmayın, siz ne kadar davranışına dikkat ederseniz çocuğunuz da takıntılı davranışını o kadar büyütecektir.

Hazırlayan: Uzm. Psikolog Ebru Zorlutuna

S: Kızım 4 yaşında ve anaokuluna gidiyor. Renkleri ve sayıları karıştırıyor. Evde bir sürü etkinlik yapmama rağmen bir türlü öğrenemiyor. Öğretmeni normal bir süreç olduğunu anlattı. Fakat yine de içim rahat değil. Evde etkinlikler yaptığımızda çabuk sıkılıyor ve dikkatini veremiyor. Dikkat eksikliği olacağından korkuyorum. Ne yapabilirim?

C: Kızınızın yaş döneminde sayı ya da renkleri karıştırması çok normaldir. Henüz öğrenme sürecinde olduğunu ve her çocuğun gelişim hızının farklı olduğunu unutmayın. Çocuğunuzu etkinliklere boğup öğrenme sürecinden uzaklaşmasına neden olmayın. Hiçbir çocuk annesinin evde öğretmenlik yapmasını istemez. Öğretmenini dinleyin. Çünkü onlar her kavramı oyunlarla öğretir ve işlerinde uzmandırlar. Sizin öğretme stilinizle onlarınki birbirinden çok farklıdır. Sizinle oyun oynamak varken etkinlik yapmaktan elbette sıkılacaktır. Dikkat eksikliği sadece bir etkinliğe göre saptanmayacak kadar kompleks bir problemdir. Öğretmeninin gözlemlerini ve önerilerini dikkate alabilirsiniz.

Soru: Kızım 5 yaşında ve gözümün içine baka baka olumsuz davranışlarda bulunuyor. Normal bir şekilde uyarıyorum. Bir, iki, üç…. Kendi bildiğini yapıyor. Ne zamanki bağırıyorum o zaman vazgeçiyor. Sürekli bağırmamla davranışını düzeltiyor. Bazen bağırsam da olumsuz davranmaya devam ediyor. Gördüğümü bildiği halde suyu bilerek yere döküyor, tabağı masadan atmaya çalışıyor, yerlerde sürünüyor. Telefonu klozete atmaya çalışıyor. Ona bağırarak bir şey yaptırmanın doğru olmadığını bilsem de başka bir şey bulamıyorum. Ne yapabilirim?  (Aslı Şendoğan – Bursa)

Cevap: Çocuğunuzun olumsuz davranışlarıyla olumlulardan daha çok ilgilendiğinizde negatif kanalla ilginizi çekmeye çalışacaktır. En istemediğiniz davranışı yapana kadar uğraşacaktır. Çünkü ancak o zaman anne babanın daha çok ilgilendiğini keşfetmiştir. İlgilenmek bazen oyun oynamak bazense yemek yaparken dinlemek ve anlaşıldığını hissettirmek olabilir. İşlerinizin yoğunluğuyla ihtiyacının karşılanmadığını hissettiğinde ve olumsuz bir şey yaptığında hemen yanına gittiğinizi gördüğünde olumsuz davranışları tekrarlamayı öğrenecektir. Her defasında eskisinden daha da şiddetlenecektir. Sizi daha çok bağırtana kadar, bardaktan sadece su dökmeyip kırana kadar uğraşmak v.b. Tepkilerinize alışmış çocuğunuza tam tersi tepkiler vermeyi deneyin. Çok bağırdığınız olaylara karşı sessiz kalın. 5 defa uyarıp sonra bağırmaktansa yaptırımlar uygulayın. Kararı ona bırakın. Örneğin dişini fırçala diyecekseniz;’ ”Ahmet, dişin, fırçalamam gerekiyor. Üçüncü uyarıda hala kalkmamışsan bugünlük tablet oynama hakkın olmayacak. Sen karar ver.” Çocuğunuza bu tutumla yaklaştığınızda aynı zamanda kendi karar almasına da teşvik edersiniz. Aynı zamanda davranışlarının sorumluluğunu da almış olur. Diğer türlü bütün sorumluluğu sırtınıza yükleyip ebeveynliğin sonsuz denizinde yüzmekten yorulursunuz. 

Soru: Kızım 4 yaşında ve anaokuluna gidiyor. Okuldan eve geldiğinde çok agresif ve hareketli oluyor. Öğretmeni okulda uyumlu ve mutlu olduğunu aktarıyor. Bu süreçte nasıl davranabilirim? (Sare Çağlayan-İzmir)

Cevap: Çocuklar okul öncesi dönemde kuralların ve sınırların net olduğu anaokuluyla tanışırlar. Okulda herkesin kurallara uyduğunu deneyimler ve uymak için çaba sarf ederler. Bazı çocuklar da evdeki rahatlığı okulda ararlar ve kurallara uymakta zorlanırlar. Okuldan eve yorgun gelen çocuklar evdeki tutumları bilirler. Sınırlarınız yoksa okulda kuramadığı hakimiyeti evde kurmak isterler. Hem yorgunluğun hem de tutum farklılıklarının verdiği etkiyle daha agresif olabilirler. Çocuklar aslında rutinlere ve sınırlara ihtiyaç duyarlar. Okulda onun için uyumlu ve mutludurlar. Okuldaki tutumlardan çok farklı tutum içindeyseniz anne baba tutumlarınızı revize etme vakti gelmiş olabilir. Çocuğunuzun agresif tutumları karşısında sakin kalmanız ve onun ihtiyacını fark etmeniz son derece önemlidir. Çünkü sizden bütün gün ayrı kaldı. Bu süreçte hem özledi hem de merak etti. Çocuğunuzla oyun oynayarak zaman ayırmayı da deneyebilirsiniz. Süreç devam ederse öğretmeninden de destek alabilirsiniz.